Rumeli
Rumeli’den Göç Dalgaları
Halil Delice’nin “Rumeli’den Göçler” tebliği, 17. yüzyıldan günümüze Rumeli’den Anadolu ve Trakya’ya yönelen göçleri kronolojik olarak ve ülkelere göre ele alır.
“1877-78 Osmanlı-Rus Harbinden (93 Harbi) 2011’e Rumeli’den Trakya ve Anadolu’ya Göçler” başlıklı tebliğ, Rumeli’den gelen göçleri iki açıdan inceler: zaman çizgisi ve ülkeler.
Tersine göçün başlangıcı
Tebliğe göre Anadolu’dan Rumeli’ye kalıcı iskân 1354’te Şehzade Süleyman’ın Rumeli’ye geçişiyle başlamış, yaklaşık 1700’lere kadar sürmüştür. Rumeli’den Anadolu ve Trakya’ya doğru göç ise 17. yüzyılın sonunda başlar. Delice, bu göçün ilk büyük hareketini 1687’de Üsküp’ün Avusturya güçlerince bombalanmasıyla ilişkilendirir.
Dört büyük dalga
Tebliğ, göçleri dört ana dalga hâlinde sıralar:
- 1877-78 Osmanlı-Rus Harbi (93 Harbi) ve sonrası,
- 1912-13 Balkan Savaşları ve sonrası,
- 30 Ocak 1923 tarihli nüfus mübadelesi anlaşması sonrası,
- 1989 Bulgaristan göçü.
Rakamlar ve kaynaklar
Delice, sayılar için Justin McCarthy ve Kemal Karpat gibi araştırmacılara başvurur. Tebliğe göre yaklaşık dört yüzyıllık süreçte Rumeli’den Türkiye’ye göç edenlerin sayısı milyonlarla ifade edilmektedir. Bu tür rakamlar kaynağa ve dönem sınırlarına göre değiştiğinden, kesin değer için tebliğin atıf yaptığı çalışmalara bakmak gerekir.
Neden bu çerçeve?
Tebliğin değeri, göçü tek bir olay olarak değil, farklı savaş ve anlaşmalarla yinelenen bir süreç olarak sunmasındadır. Rumeli türküleri üzerine yazdığı diğer tebliğler de aynı sürecin kültürel izini konu alır.