Rumeli
Rumeli Türkülerinde Al Renk
Halil Delice’nin “Rumeli Türkülerinde Al Renk Motifi” tebliği, türkülerde kırmızıdan ayrı bir anlam taşıyan al rengin hangi nesnelerle birlikte anıldığını inceler.
“Rumeli Türkülerinde Al Renk Motifi” tebliği, türkülerde sıkça geçen “al” sözcüğünü konu alır. Delice, al rengin kırmızıyla aynı şey olmadığını, Türk kültüründe ayrı bir anlam yükü taşıdığını söyler.
Al nedir?
Tebliğe göre Türk mitolojisinde mavi, beyaz ve al/kızıl renkler öne çıkar. Al, güneşin doğmak üzereyken ve battıktan hemen sonra gökyüzünde görünen renkle ilişkilendirilir. Tebliğ, dilde de izler bulur: “al bayrak”, “al kan” gibi söyleyişlerde kırmızı yerine al kullanılır; “allamak pullamak” deyimi de aynı kökten gelir.
Türkülerde nerede geçer?
Delice, ulaşabildiği Rumeli türkülerinde “al”ın on beş farklı yerde sıfat olarak kullanıldığını sayar. Bunlar arasında at, bayrak, çadır, duvak, elma, gelinlik, giysiler, gül, güzel kadın, kan, toprak, turna, yanak ve yazma bulunur. Tebliğ bu kullanımları örnek türkülerle ele alır; örneğin “al at” bölümü, atın destanlardaki yerini ve türkülerdeki asil anlamını anlatır.
Sonuç
Tebliğin sonucu, “al”ın türkülerde sıradan bir renk bildirmediği, bir değer ve yücelik işareti taşıdığıdır. Bu yazı yalnızca bir özettir; örnek türküler ve tam çözümlemeler için tebliğin kendisine bakılmalıdır.