Kırkpınar
Peşrev Ne Anlatır?
Yağlı güreşte peşrev yalnızca ısınma hareketi değildir; Halil Delice’ye göre ok, yay, at, kurt ve kartal figürleriyle bir dünya görüşünü ve tarih yolculuğunu anlatır.
Peşrev çoğu kaynakta, güreşçilerin müsabakadan önce yaptığı ısınma hareketleri olarak tanımlanır. Halil Delice’nin “Peşrev Ne Söyler” başlıklı tebliği bu tanımın eksik kaldığını savunur: peşrevin hareketleri, ona göre, Türk kültürünün sembolleriyle örülmüş bir anlatıdır.
Beş figür
Tebliğe göre peşrevde beş figür öne çıkar:
- Ok: pehlivan, Oğuz Kağan’ın attığı ok gibi hedefe yönelir.
- Yay: gerilmiş bir yay gibi gerilir.
- At: atın şahlanışı gibi doğrulur.
- Kurt: hedefe kurt gibi atılır.
- Kartal: kolları kartal kanadı gibi açılır.
Delice’ye göre bu figürler, Türklerin Türkistan’dan Anadolu’ya, oradan Avrupa’ya uzanan yolculuğunu da anlatır.
Dua ile başlayan düzen
Tebliğ, peşrevin yapılışını adım adım tarif eder. Pehlivanlar kıbleye dönerek, sağ el sağ ele, sol el sol ele olacak biçimde birbirlerinin ellerini tutar ve cazgırın duasını dinler. Cazgır, duanın içinde pehlivanlara rakibini küçük görmemelerini, mücadeleyi mertçe yürütmelerini ve gücün gurur değil tevazu sebebi olması gerektiğini hatırlatır. Tebliğ, Koca Yusuf ile Hergeleci İbrahim arasındaki güreşte okunan duadan bir örnek de aktarır.
Hareketlerin anlamı
Duanın ardından pehlivanlar üç adım geri, üç adım ileri gider ve diz çöker. Delice bunu şöyle yorumlar: üç adım geri, Hak ve adalet karşısında boynun kıldan ince olduğunu; üç adım ileri, hedefin Hakk’ın rızası olduğunu anlatır. Bu yorumlar tebliğ yazarına aittir; yazıda yapılan, onları kısaca aktarmaktır.
Neden önemli?
Bu okumaya göre peşrev, güreşin spor yanının yanında taşıdığı kültürel anlamı da görünür kılar: izleyicinin gördüğü hareketlerin arkasında dua, sembol ve tarih vardır.